Cousas d' as mulleres e outras poesas

Páxina Anterior

Captulos V-X.

Páxina Seguinte

m3xrdguezlopezcousasdasmulleres002.html


[p.33]

V

DE NOITE

 

     N' aquela tarde de vento
en qu' esta hestoria comenza, 
en que c' o friu que facia
chamusgbans' as orellas, 
coma dentro de tan pouco
se puxo tan pecha nebra, 
os da casa da Labrada
foron collendo hcia aldea
mais cedo que de costume, 
pois ainda n' anoitecera
acudiran xa pra casa
xente gando y-as bestas.
     Un pastorcio que teen
solo pra gardar avenza, 
as qu' entrou n' a cocia
foise direito lareira, 
colleu un pouco remolo, 
envolveuno en pallas secas, 
e empezou dar ' brazo

[p.34]

un vaiven, con tal destreza, 
qu' pouco logrou qu' as pallas
c' o remolo s' acenderan.
     Camiouse cara o ullar
tan pronto qu' as viu aceras,
e xuntando unhas conipas
puxo as pallas baixo d' elas
hasta que prendeu o lume
facendo unha lumareda, 
n' a que se quentou agusto
d' friaxe que trouxera.
     Logo foron acudindo
os que chegaban d' a terra,
e un un acercndose
lar quentar as pernas.
Drento de pouco, oracion
sintiron tocar n' a igresia,
e levantrons' os homes
co-a cabeza descuberta,
pra rezar tres Padre-Nuestros
pol-as nemas que penan
n' o Purgatorio, agardando
verse libres d' as cadeas
que pol-a culpa venial
n-aquel lugar as suxetan.
     Logo qu' acabaron, Rosa
desatou os feixes d' herva
verde, que pol-a tardia
fora catar lamela,
e entre becerros e vacas
repartiuna muy lixeira.

[p.35]

Arrimou o pote lume
que ti' o caldo pr' a cena,
e mandou seus hirmaus
que trouxesen d' a ouriceira
dous bs puchos de castaas,
e os dous foron carreira
ledos e pensando asalas
qu' era pr' eles unha festa; 
as que encheron o pucho
e todal-as faltriqueiras
hastra que mais non poideron, 
pois reventaban de cheas. 
Cad' un emborcou as suas, 
chegar, n-unha gran cesta,
e dempois, pouquio pouco, 
fron-as botando s presas
n-un asadoiro, qu' estaba
colgado d' a garmalleira.
En dempoixas qu' acabaron
d' acomodar a facenda, 
mentras que Rosa parta 
nabos sobr' unha caldeira, 
qu' haban de cocer logo 
pra dar s porcos d' a ceba, 
fronse poendo todos
de xinollos n-a lareira
pra comenzar o Rosario, 
porqu' al sempre se reza
de car' unha cruz de pau
encravada n-a lacena, 
que c' o fume e c' o charrizo

[p.36]

est com' un carbn negra.
Aquela noit' o Rosario
rezouse d' esta maneira:
0 tiu Guergorio dirixe, 
a Rosa n-os nabos sega,
mais responde mesmo tempo; 
a tia Sabel toquea, 
repar' o gand' o criado, 
pero de rezar non deixa; 
Ramn atzall' lume, 
e de paso, co-a mau dreita, 
dalle voltas asadoiro
pra qu' as castaas estean;
e Pepe, por facer algo,
tamen xoga co-a cadela,
porque non pode estar quedo
nin un istante siquera.
Estaban arrematando
cando porta d' a esterqueira 
petaron tres golpes fortes, 
cal si os disen c' unha pedra. 
Mirrons' unhos pr' os outros,
e repostos d' a sorpresa, 
dixo o pai:
               —Catad' ah 
quen peta d' esa maneira; 
acendei unhas pallias
e perguntade quen peta,
e non abrades naide
sin que conecido sea. 
Foi perguntar o criado,

[p.37]

e
volveu dicindo qu' eran
os homes de Casanova. 
E dixo a ta Sabela: 
—Almalles pra que pasen; 
eche milagre que vean
estas horas; poida qu' ambos
fosen hox' algunha feira.....
E mentras tanto Rosia, 
roxa com' unha cereixa,
d' a cucia escabulliuse 
cal s' a picar' unha abella.
Notouno seu pai e dxolle:
—E ti, por qu fuxes, nena? 
E como Rosa escapase 
lista com' unha centella, 
extraoulle moito pai,
e estonces dxoll' a vella:
—Hche d' ir compoerse,
porque non querr qu' a vexan
c' o dengue todo raxado
e con aquela mantela,
porqu' a vosoutros, s homes, 
tamen vos gust' a aparencia,
e pensades qu' as mulleres
que s' adornan con boas prendas
valen mais, canto mais valen
as que sobr' o corpo levan. 
E cntos por non miraren
o qu' hay debaixo d' as sedas
levan a muller pra casa
sin salud' e sin concencia!
Cntos vin que se casaron
tan slo pol-a riqueza,
pasando dempois a vida
rabeando d' a comenencia!

[p.38]

N' esto entraron os que vian, 
con cara muy placenteira.
—Moy boas noites tiu Guergorio. 
—Qu tal vai, tia Sabela? 
—Gracias Dios. E vosoutros?
—Muy bs todos.
                          —E a parenta?
—Al queda pol-a casa
medio tullida d' a reuma. 
—Tamen min m' acomete
con estas pcaras nebras. 
—E qu milagre vos trouxo
tan tarde por esta terra?
—Eso pra falar dempoixas
con mais cachaza e pacencia.
—Pois logo tomad' asento
e quentaibos, qu' abofellas
non se para oxe c' o frio; 
porque vai un gris que pela.
—Fai por certo; mais nosoutros, 
como viemos de prsa, 
subind' a costa quencimos; 
mais por moito que fixera, 
aqu logo s' espela. 
Por esos cepos que queimas
vou vendo que n' esta casa
tedes boas carballeiras,

[p.39]

—Boas, non; mais pro goberno
d' a casa van dando lea,
e aind' algunha mais teramos
si non fora a que nos levan, 
porqu' aqu, n' esta parroquea, 
haiche moita raspieira.
Sei d' alguen que, co-a perguiza
de no ir mont' collela,
vai roubarm' s mesmas pilas;
e x' vin vir d' a debesa
c' un feix' lombo, atoparme,
e seguir con mais fachenda 
que s' a lea fora sua
ou lla donara calquera.
—Pois por al, meu Guergorio, 
psanos a mesma festa, 
non rouban que non poden; 
unhas veces van s leiras
cachear as patacas, 
outras lvannos herva; 
n' o vrau vmonos perdidos 
pra poder gardar as peras,
porqu' as comen os rapaces
cand' ind' estn verdes cegas,
e con tal qu' un se descoide 
levos' deos unha deixan. 
Non pode ser d'outro modo,
por qu' hay familias enteiras
que, por moito que cavile, 
non sei con qu s' alimentan;
porque de seu non-o teen


[p.40]

nin teen quen Ile lo dea.
—A verd qu' en Galicia 
haber hay moita probeza. 
—E cmo non-a ha d' haber
co-as leis qu' hoxe nos gobernan!
Todo canto nos d o gando, 
canto producen as terras
vais' en pagar os trabucos
y-en pagarll' amo a renta, 
sin qu' un poid' a aforrar hoxe
nin xiquer' unha peseta.
—Aforrar dixeches, gracias
cand' labrador Ile queda
bastante pan pr' a semente
e pra comer, qu' hay cosechas
en que moitos solo o proban
ben tasado pol-as festas! 
Os mais d' eles pasan o ano
entr' a meiran de miseria
c' un almorzo de patacas
e con un xantar de berzas, 
bastante mal amaadas 
d' unto con unha pelexa;
porqu' a carne qun proba! 
hay precisa de vendela.
E a noite con outra cunca
de caldo, tamen se cea, 
e s' hay broa pr' aadirlle
moitos satisfeitos quedan. 
Os labradores estn
hoxe acabados de veras,

[p.41]

pois dempois d' andar de cote 
arrastrados pol-as feiras, 
vendendo hastra d' o preciso
pra vivir, cuasque non chegan
cubrir as atencis 
nin as faltas qu' os rodean,
e andan os probes cubertos
c' unha mendada chaqueta, 
con cirigolas d' estopa,
e con zocas, e sin medias.
E sempr' andan empeados
n' as maus de xente usureira, 
que mesmo s' agarran eles
com' s carballos as hedras. 
E s' as siguen os tempos,
si d' as maus de Dios nos deixan
com' hoxe estamos, estonces 
probe d' a xente labrega, 
porque estonces non podremos
nunca levantar cabeza.
—Tes moita razn, Guergorio; 
mais moitos homes de letras
non botan sol' Goberno
culpa de qu' eso soceda, 
qu' algunha ten labrego
por ser duro de molleira. 
Pois s' en vez d' irse da casa
traballar outras terras, 
traballara ben as suas
e abonara ben as leiras, 
outro galo Ile cantara

[p.42]

e millor vivir tivera.
Os probes n' estes lugares
son piores qu' a nichela,
pois canto mais probe xente
tanto mais priguiceira. 
E hay algs que dominados
al de certa soberbia, 
non veen nunca ofrecerse,
anque craramente vexan 
que fan falta, sin que casa
vaya decirlles que vean. 
E dempois anque lles pagues
algo mais do que merezan, 
han de marmulart' o cabo,
sea por fs ou por nefas.
     E aqu Roque, que calado
entramentras estivera, 
botando olladas porta 
como quen est alerta
agardando por algun 
que debe d' entrar por ela, 
un pouco mal humorado, 
cal quen d' un sono desperta, 
cortoull'  a seu pai fala 
as con certa impacencia, 
dicindo:
           —Hay que falar moito 
acerca d' esa matrea. 
Pero como fin y-o cabo
con parlar nada s' arregra, 
porque moito palicaron

[p.43]

outros homes de mais chencha
y- postre non conseguiron 
sinon traguer mais probeza
pra Galicia; porque vse
que mais ben baixa que medra, 
pesar d' estar cuallada
de prados e verdes veigas, 
de ter tantos e bs frutos, 
de ter tantas carballeiras, 
tantos soutos de castaos
e tantos rius com' a regan;
de dar vio tan sabroso, 
que nin Bordeaux chega; 
de ter tantos miners,
qu' hast' a mesm' aug' os carreta, 
en proporcis tan notabres, 
con tan milagrosas mezcras, 
que son tesouros qu' atraen 
os ollos d' Espaa enteira;
de ser d' as rexis d' a ptrea
a mais risoa e mais leda, 
y-en fin, de bicar o mar 
gran parte d' a sa veira. 
Y- qu' esos que tanto parlan
al en Madril, non se lembran 
de que pouco importa qu' haxa
gado eiqu, si no-hay d' l venta; 
de que n' importa qu' os montes 
tean toxos e carqueixas 
si lle los venden s probes
e non Iles deixan collelas;

[p.44]

si anque tean moito gado
as parroqueas qu' as rodean
slo poden pacer n-eles
tres vacas e catro ovellas, 
si non poden cavar bouzas
nin facer ningunha cerra 
sin facer mil requisitos 
pra que lles dean licencia, 
y-en fin, pr' acabar eiqu, 
porque se me cans' a lengua,
s demais partes d' Espaa
Galicia non s' asemella, 
e gobernarse non pode
co-as leyses qu' s mais gobernan. 
Mentras qu' en vez de palabras
con obras non a protexan, 
nunca podrn atallar 
qu' o labrego esmoreza 
por non poder c' traballo 
que ten sobre d' as costelas, 
nin que vayan buscar 
millor sorte n' as Amrecas.
Mais, falando d' outra cousa
qu' todos mais nos intresa,
seica est mala Rosia, 
ou vai fora?
                  —Non, afellas,
qu' est arriba n-o cuarto
cardando algunhas manelas
de l; logo ha de baixar.
—Tamos gana de vela.

[p.45]

—Ay, Ramn, btall' un berro, 
qu' acabe logo e que vea, 
qu' a esperan unhos amigos
que non merecen espera.
Foi Ramn, e dend, a porta
estivo berra que berra; 
pero naide contestou,
foi cuarto tras d' ela,
e medio enfadado, dxolle:
—Rosa, por qu non contestas? 
Dich' o papai que baixes.
—Seica tes gana de leria? 
Dill' papai que non podo, 
que me doi moito a cabeza. 
O Ramn deu media volta
e colleu as escaleiras,
e deull' razn pai
tal como Rosa ll' a dera.

 


[p.47]

VI

AMOR DE PAI

 

     Roque de Casanova en certa tarde
dempois qu' houbo xantado, 
ergueuse de contado, 
porque en deseos arde
de falarlle seu pai algunhas cousas
que lle pesan n-a alma como lousas. 
E dxolle seu pai:
                           —Qu hay que facer? 
—Cusque non sei: t me dirs, meu fillo.
—Vamos os dous escarolar n' o millo
qu' estn n' o forno duas rastras quencer.
—E ts razn, que xa non m' acordaba; 
pois scao logo e vamos debulllo
cuarto largo, que fin l traballo
que hay que facer. E Roque, qu' esperaba 
pol-o que outras veces suceda 
que fixese seu pai o qu' l quera, 
foi sacar d' o forno 
o millo, qu' estaba mais que morno,

[p.48]

pois queimaba, e tivo qu' agarralo
c' un molido d' estopa,
e caro Ile costou poder sacalo. 
Cando o emborcou n-o carto
chegou de sudor feito unha sopa, 
con caris de chegar de millo farto, 
e limpando a cara con un pano
sentouse xunt' o pai n-un banco, e dixo:
—Mi padre, non m' alcontro nada sano, 
pois d' a chola parece que non rixo 
desque falei con Rosa de Labrada
fai pouco mais d' un mes, n-unha ruada. 
Eu faleille n-as duas romeras 
qu' houbo n-o mes pasado, 
pero non-a namoran tonteras, 
que nena de xuicio muy sentado. 
D' ela estou namorado
pois querela eu quroa moito, moito;
mais houbenllo falado 
y-o peito me cubreu de negro loito,
por que cardo lle dixen
que queria facela muller mia,
escapou d' meu lado cal d' a tia,
y-eu propseto fixen
de pedirll' seu pai en casamento;
mais quixera hoxe o seu consentmento.
—Al t, meu fillio, eu non ch' o privo,
pois gstam' a familia d' a rapaza,
pero tn seica un peto algo cativo,
e pra t lograrias millor caza.
T erel-o herdeiro d' esta casa

[p.49]

e dbeste casar c' unha mais rica. 
Ah n-a cas do Fidalgo ts Tomasa, 
que eu vexo que contigo ben palica,
e ha de ter catro veces mais que Rosa.
Todas che son o mesmo: o ser hermosa
d' a cara una muller
non che vai nada sinon hay que comer.
Pero al t. Non quero que me digas
que tiven eu a culpa, hoxe ou ma. 
Si pol-o qu' de caso t non ligas
co-a muller que tal nsia hoxe che d; 
mira ben o que fas antes d' atarte
con un nudo que solo romp' a morte, 
pois dempois de casarte
xa non val que renegues d' a tua sorte.
—Si ela quer, eu xa o teo ben mirado: 
con ningunha ou con ela ei ser casado. 
Tomasa d' o Fidalgo ten empeo 
en que eu case con Rosa da Labrada,
e fixo o que non fai o mesmo deo 
porque se morra un alma condanada, 
pra qu' eu m' enamorase 
y en casarme con Rosa m' empease.
—Pois que mire Tomasa
o que ten que rascar pol-a sua casa. 
Ou qu Ile intresa ela
que cases ou non cases
co-a filla de Sabela? 
Perdes o xuicio e si non-o apousas
e te fias de muller zaramalleira,
xa vers que por ela has facer cousas

[p.50]

que che han de pesar a vid' enteira.
     Eu non sei qu mais falaron,
qu' acerca d' esto o conto non di nada; 
solo d que por fin os dous petaron
en certa noite casa d' a Labrada.

 


[p.51]

VII

PORQUE MIRAN

 

     Aquela noite os dous de Casanova
quedrons' cenar c' os d' a Labrada, 
pois quer a tia Sabel darlles a proba
d' unha pouca pescada
qu' aquella mesma tarde lle trouxeran
us vecios d' a feira de regalo,
e pra que non dixeran,
retorceull' o pescozo millor galo, 
porque n-as ocasis n- nunca escasa
nin quer que falte nada n-a sua casa. 
Est cuberta a mesa de levante
c' unhos mants mais brancos q' unha prata,
e casque n-un istante
amaoulles a cena; e porque trata
de contentar o corpo s forasteiros, 
puxo n-a mesa un xarro de b vio
e ben acugulada de toucio
unha fonte con dous lacs enteiros. 
O frio todos lles abrira a gana,

[p.52]

e Rosia, qu' cabo foi baixando,
dempois de facer unha hora a tana, 
vselle reparar de cando en cando
si falta algo..... ou si a mira Roque, 
porque anque non Ile choque
nada mais que por ver cand' l a mira, 
as como quen non quer a cousa, 
a sua mirada pousa 
sobre quen pol-o seu amor sospira;
porqu' a muller anqu' outro intrs non tea, 
dalle gusto mirar cmo arde a lea; 
pro Rosa non entende
qu' o lume si lle sopran mais s' encende.

 


[p.53]

VIII

EN TRATOS

 

     Xa pasaba d' as doce un bon anaco
cando pr' arrematar iban a cena,
e c' os vasos de puro Cariena
conque honraron aquela noite Baco, 
foise pasando o tempo sin dar traza
de tratar d' a rapaza. 
Os dous nenos toqueaban xa c' o sono
arroballados n-unha pouca d' herva,
e Rosa qu' os ouserva,
dndolle seu falar un dce tono, 
un e outro chama
pra que se fosen deitar cama. 
Porque Rosa buscaba o mellor xeito
de deixar n-a cocia s vellos solos,
e cando viu qu' afeito
se lles fora subindo o vio s miolos,
dixo:
     —Vou deitarme que xa dia. 
E as com' quen nada Ile importa,

[p.54]

con certa suavid e retesa
deu as boas noites e cerrou a porta.

                          —

     Logo dixo o pai de Roque;
—Xa hay tempo, amigo Guergorio,
n-outra noite de xolgorio
qu' os dous tivemos eiqu, 
entre outras bromas, falamos
de casar os nosos nenos,
broma que anque eran pequenos
non che disgustou t.

     As Dios queira, dixeche
en esta mesma cocia,
qu' a ta casa e a mia
chguense un dia xuntar.
Seica Dios te ou, pois Roque
de Rosa est namorado,
e o mozo est empeado
en que co-ela ha de casar.

     E y-eu qu' en velos casados
farian o meu contento,
pr' meu fillo en casamento
voch' Rosa pidir.
—Por hoxe de mala gana
d' esa filla me despego,

[p.55]

per' hom' a t non cha nego
anque me d que sentir.

     Tan solo saber me falta
s' ela consinte gustosa,
que sobr' eso a mia Rosa
dona d' a sua volunt. 
Agora xa non nena 
e n' habr impedimento, 
pois xa ten conocemento
d' o que son os bs d' al.

     —Eso temos adiantado
por mentres de ser amigos, 
pois as, sin mais testigos, 
sin qu' hastra medie o chufn, 
podemos agora mesmo
falar xa algo d' a boda. 
—Hom' inda non m' acomoda
sin saber si quer ou nn.

     —Contounos a d' o Fidalgo, 
acerca d' a tua rapaza, 
qu' Rosa por mayoraza
pensbala millorar.
—Pois nunca pensey tal cousa, 
porque teen igoal dreito
cario d' o meu peito
os tres, e mais non ll' ei dar.

     En-esto tia Sabela

[p.56]

ergueuse medio enfadada
e ferindo coa mirada
dixo:
     —Dios te fade ben.
T ves cmo vay saindo
que Tomasa unha argalleira?
Non che dixen que me cheira
sempre qu' sta casa ven?

     Algunha vez non notache
que dempois de estar con Rosa,
deixam' a filla chorosa
c' os contos qu' al lle trai?
Pois xuro que d' eiqu en diante
non me ha de pisar porta.
Qu diao a ela lle importa?
Qu lle ven nin qu lle vai?

     Penso o dia qu' aqu chegue
poer ll' as peras carto.....
—Xa che estou d' enredos farto;
ten prudencia qu' millor;
escusas dar estampido,
pois ben poden ser guiadas
por ilusis e tontadas
qu' hay sempre cand' hay amor.

     —T sempre fuche un Xan d' elas
e tod' o mundo cha pega,
qu' a mesma bond te cega.
Desconfa e acertars,

[p.57]

dice o refrn, e non falla.
A Tomasa moy ladina
e alguna trampa maxina,
e si non xa ti o vers.

     —Sempr' ests prenosticando
argalladas e ruindades.
—E sempre salen verdades.
—Vela, canto lengua da!
Vaya, ergueivos, meus amigos, 
que se nos enfad' a ama.
Vmonos indo pra cama;
xa falaremos ma.

     Dormid' en paz, e pensade
n-o que millor vos convea;
pois Rosa, por mal qu' estea,
al no-ha d' estar millor.
Eu ningunha prsa teo,
por hoxe, d' acomodala,
nin penseis que, por levala, 
lle faceis ningun favor.

     Porqu' sana com' un buxo
e tan dura pro traballo,
que nunca temeu orballo,
nin friu, ni torbn.
E tanto sin atavos,
n-a casa, collendo a xesta,
como calquer dia de festa
con tod' a composicin.

[p.58]

E logo frons' erguendo,
anque traballosamente, 
porque non estab' a xente
pra xogos d' axilid.
Mais cabo d' algun tempo, 
pol-o silencio qu' haba
al, calquera dira
que todos dormian xa.

 


[p.59]

IX

CELOS

 

     Xa ben noite. Un home enguriado, 
e tembrando c' o frio, est sentado
n-a porta d' a Labrada. 
Seica quer' escoitar o que se pasa
drento d' aquela casa; 
qu' pesar d' o reco e d' a xeada,
ten a orella pegada
aquela porta, cal c' un cravo presa;
pero seica non oi o que ll' intresa,
porque torce o fucio, 
e ergundose, as medio enfadado, 
repara pr' os dous lados d' o camio 
cal s' agardar' alguen, ou desconfiado
temese qu' al o vis' algun vecio, 
Ainda lonxe, sintiu unhas pisadas
hci' parte d' arriba, que s' escoitan, 
pol-o zuar d' o vento, algo apagadas. 
E como n-aquel home feros loitan
amor e celos e rabias e tristeza,

[p.60]

que feita un bombo trenll' a cabeza,
foi lixeiro esconderse n-un recanto 
que al rentes habia, mentras tanto
non pasaba pr' adiante aquel que via,
qu' era outro home embozado n-unha capa, 
co-a que d' o frio hastr' as orellas tapa,
e pol-as trazas tia
intencis n-aquel sitio de deterse, 
que chegar esculcou todos lados
acarn d' as paredes valados,
hastra que deu c' o outro; os dous verse:
—Xan!
     —Farruco!  —dixeron muy baixio. 
—Sairon?
     —Non ainda nin dan traza.
Meu Farruco, hoxe tratan rapaza
e confirman o trato con bon vio.
Pois si escoitas non oyes mais que bulla, 
pero craro non s' oy nada d' afora. 
Eu estou sin probas nin faragulla
desque xantei.
     —Pois toma que xa hora, 
acordeime e metin aqu n-o-peto
un codelo de pan cando cenaba, 
pois xa sei qu' hastra a tripa fas escrava
d' ese amor que te volv' un esqueleto. 
Vmonos abrigar ese pendello
e agardemos un pouco ver si saen; 
mais si queres seguir o meu consello
largumonos d' aqu, pois sempre traen
muy malas consecuencias estos frios,

[p.61]

e minan a saude estos rocios.
Pois xa que non s' oy nada d' o que falan,
que pito aqu tocamos?
Qu che importa que sallan ou non sallan?
No- millor qu' deitarmos nos vayamos
qu' estar os dous aqu papando a mosca
agardando por quen vai pretendela? 
E ainda mais si pra t se mostra fosca, 
ben burro eres sufrir, que sufra ela.
—Cala x; ben se v que nunca amache
e que falas tan solo de mamoria;
ben se v que n-o peito no abrigache
celoso inferno nin amante groria. 
—Mira Xan, eso non reza comigo, 
porque quero Tomasa d' o Fidalgo
o d' o que teo co-ela, como amigo,
vouche, aqu pr' entre ns, decir algo.
Fay tempo que me gusta, non por rica. 
E teo que decilo anque che escoza:
non despreciando naide unha real moza,
e mesmo encanta o ver que ben palica. 
Pois non-o quers crer, nas romaras
e n-as revoltas grdam' a parada 
cuasque todol-os dias,
anque nunca de amor lle falei nada,
e moitas veces vn cas Labrada
por ver si min m' atopa n-o camio; 
pero eu fgome o ponto hasta qu' ela
a coneza sigura n-o cario,
que min c' o seu saber non me encamela 
nin m' ha pr com' t as tolio.

[p.62]

—Pol-o visto Tomasa
quere ter un rapaz en cada casa, 
porque por min tamen andivo tola,
e xuro que foi ela, ou mal m' engao,
quen por detrs me fixo moito dao, 
pois querendo ser sola, 
pra desfacerse d' a rival amiga
anda armando con Roque e mais con Rosa
pra que casen os dous; mais que non siga,
que eu ben sei que Rosia anda chorosa
e non casa con Roque de boa gana.
Por eso co-a rabcha que lle teo,
si a collo non lle deixo moa sana.
Pero ah tel-o deo: 
agora sales t conque te busca,
e sinn que t vivas enganado
cal todo namorado,
anque eu a teo ela por muy chusca, 
non entendo tod' esta maraada; 
pro que non sea burra
que Roque, por moito que discurra, 
nunca ser d' a Rosa d' a Labrada,
mentras eu tea folgo non se casa;
porque sinn me mata esta tristeza
y-este cario qu' o meu peito abrasa,
antes que case froll' a cabeza.
—Pero Rosa t querche ou non te quere? 
—Hom' mn, nin me quere nin me deixa; 
hay veces que pars que me prefere, 
mais non sei qun enreda esta madeixa, 
que me parece un dia namorada,

[p.63]

e pra outro xa est toda noxada.
Non sei si son caprichos,
argullo, cobarda, ou si prudencia,
nin acerto qu bichos 
Ile roen de tal modo a sua concencia 
pra Ile faltar segurid n-os feitos,
que tan pronto os v tortos como dreitos. 
—E t sabes si ten xa escollido 
outro home pra ser marido d' ela, 
e non quer que lle sea conecido 
nin dar naide tela?
A ningun se ll' escapa
que a muller sempre algo vanidosa
con tal que sea guapa, 
por muy boa que sea e virtuosa; 
por eso non m' estraa
qu' ela veces che poa muy boa cara. 
Porque muy vella a maa, 
aind' hoxe n-as rapazas nada rara,
d' enredar co-a mirada s que as pretenden, 
porque sinten pracer en ser queridas. 
Eu non sey cmo fan. Al se entenden; 
mais mirando de frente ou escondidas,
fanlle encher a cabeza un de vento
si incauto e se fia d' o momento. 
Penso, Xan, pois, que vives engaado
co-ese mesmo cario qu' en t arde, 
porque toche xa esperimentado 
qu' a muller cando quer non cobarde. 
—Non nego que o que ds non sea certo, 
pero de falta de esperenca peca.


[p.64]

porqu' o amor, meu Farruco, un enxerto
que, como prenda n-un, nunca se seca,
porque medra si o sol lle da de xeito
e enverdece c' os malos temporales:
podr xemer, pero trase dreito
anqu' o batan con furia os vendavales.
Eu ben sei qu' o que quere con constancia
poucas veces o han querer con ela;
pero anqu' eu me marchar' mesma Francia
mataram' al non poder vela!
Vmonos indo logo pouco pouco
pois d' amor non entendes unha xota, 
e con tanto falar pxenme rouco.
—Todo ch' ha de pasar collendo a bota.
—Falta m' ha de facer logo collela, 
pois sint' us calfros que non paro,
e un punto que me part' esta costela,
qu' hasta mesmo alentar me custa caro.
— craro, non cenache nada quente,
e sin duda pasout' este relente.
Desengate, Xan. Hast' en amores
(non che pareza mal porque ch' o diga)
os disgustos que dan fanse menores
si se farta ben antes a barriga.

                       —
     Dempois seica non falaron
cousa de particular;
mnos acerca d' esto
o conto xa non d mais;


[p.65]

slo d qu' os dous colleron
pol-o camio que vai 
levalos, direitio, 
mesma casa de Xan,
qu' est n-o fondo d' a costa, 
non moy lonxe d' o lugar, 
anqu' hay ainda, por eso, 
a carreiria d' un can. 
Como iban cost' abaixo,
non tardaron en chegar
a casa dita, e por certo
qu' travs d' a escurid 
calquera conoce s lguas
que se come n-ela pan.
Logo petaron porta, 
mais debian d' agardar, 
qu' chegar, as que deron
slo un peto nada mais, 
ruxiu drento un picaporte, 
e perguntaron:
                     —Qun vai?
—Son eu, dixo Xan. Abride.
—Gracias Dios, dixo o pi, 
xa pensei que te morreras. 
E qun ven contigo mais? 
dixo medio receloso 
vendo o que via con Xan.
—Son eu, respondeu Farruco, 
que o vien acompaar, 
pra decirll' ust qu' estivo
dend' o anoitecer al.

[p.66]

Non-o deixbamos vir,
pero l non quixo quedar
por mor de que non tivesen
por l intranquilid;
conque agora que aqu o teen,
acbelles o pesar.
Dixo-os, pois, con Dios todos.
—Non, agora non te vas;
xa qu' hasta porta chegache
fai o favor de pasar.
—Non porfes, porque teo
qu' erguerme cedo ma
e qurome deitar logo,
xa vs que pouca noite hay.
—Vaite logo e averigua
o que haxa de noved.
—Descoida que non m' olvido;
queda con Dios.
                       —Con l vai.

 


[p.67]

X

AMOR DE MAI

 

     Cando Xan se meteu n-a cocia
             moi tarde era xa;
tod' a xente se fora pr' a cama,
solo estaba carn d' a lareira
             a probe d' a mai.

     Ela ergueu a cabeza e mirouno
             o tempo d' entrar;
ti' os ollos cubertos de vgoas
que quedaron cravados n-o fillo,
             e cruzou as maus.

     Mais non poido arrancar unha fala,
             porque c' o pesar,
tia un nudo atrancado n-a gorxa
frabicado co-as nseas e penas
             que pasa por Xan.

     Pero vendo que s' iba pr' a cama
             sin querer cear, 
e que s' iba tembrando c' o frio,

[p.68]

xa non poido conterse calada
             nin un punto mais.

     —Meu fillio querido! lle dixo,
             qu tolio ests!
Por qu sintes n' a y-alm' esas penas? 
Qun che rouba o cario d' a casa,
             e as ganas d' o pan?

     Qu mal d' ollo te viu e gafoute,
             qu meigo  de mal, 
che revolve de cote a cabeza
e che leva a alegria e as polpas
             fay tempo pr' ac?

     Teo qu' ir, sin romedeo, contigo
             santo San Bras,
e lavarte n-a pa bendita
pra curarte d' esas malas fadas
             e d' ese ruin mal.

     Cand' oiu que sua mai lle falaba,
             detvose Xan;.
foi sentarse n-unha manxadoira, 
non deu fala, baixou a cabeza
             e pxoa entr' as maus.

     —Non che curan os santos d' o ceo
             o mal d' o rapaz,
dix' o pai, pos son males d' o tempo, 
e cavilo que slo unha nena

[p.69]

             Ilos pode curar.

     —Por amores penar o meu fillo?
             Non pode ser tal,
send' o mozo mais feito e garrido;
como as queira, ningunha lle falta, 
             y-en qu' escoller hay.

     —Pol-o visto, vosts teen ganas
             de m' enrabechar:
o que teo delor de cabeza
e unha punta de friu que me colle
             por tod' a su.

     —Toma log' un gotio de caldo, 
             xa te quentar;
nad' espall' esos puntos d' o frio
com' un goto de caldo ben quente
             que faga sudar.

     —Vaya, bteme log' un pouquio,
             ver si me d
algun nemo forza esfallida,
e me barr' este punto, qu' o folgo
             me quita e a paz.

     Eugulleu unhas tres culleradas,
             e non quixo mais;
e de speto ergueuse d' a mesa
e, sin dar ninguen unha fala,
             marchous' deitar.

Páxina Anterior

Ir ao ndice de Páxinas

Páxina Seguinte


logoDeputacin logoBVG © 2006 Biblioteca Virtual Galega